Λένε πως στην ζωή ο σεβασμός είναι κάτι που κερδίζουμε και όχι κάτι που απαιτούμε. Με τα παιδιά μας όμως και το απαιτούμε και αισθανόμαστε πολύ άσχημα όταν δεν τον εισπράττουμε από αυτά. Κι όταν κάτι τέτοιο συμβαίνει, κάνουμε πολλές μαύρες σκέψεις σχετικά με το αν έχουμε καταφέρει να τους διδάξουμε τον σεβασμό. Πολλές φορές νιώθουμε απογοητευμένες επειδή θεωρούμε ότι έχουμε δώσει παραπάνω από αυτά που μπορούσαν να εκτιμήσουν ή λιγότερα από αυτά που χρειάζονταν για να κατανοούν τι σημαίνει να σέβομαι τον άλλο. Άλλες φορές μπορεί να νιώθουμε αγανάκτηση και να την εκφράζουμε με θυμό υπενθυμίζοντας στα παιδιά μας την ανώτερη θέση μας μέσα στην οικογένεια. Υπάρχουν ωστόσο και άλλες στιγμές όπου αναζητούμε μέσα μας το δικό μας σφάλμα για την έλλειψη σεβασμού που εισπράττουμε από το παιδί μας.
Όλες οι σκέψεις που συνοδεύουν αυτές τις στιγμές είναι απολύτως κατανοητές και αναμενόμενες. Ειδικά όμως με το πέρασμα του χρόνου κι όσο τα παιδιά μας μεγαλώνουν κι εμείς φέρουμε στις πλάτες μας πιο βαρύ το φορτίο που έχουμε σηκώσει για να τα μεγαλώσουμε, μπορεί να μας κάνει να μην νιώθουμε καλά με τον εαυτό μας. Εκεί ίσως έχει έρθει η στιγμή να σκεφτούμε λίγο διαφορετικά σχετικά με τον σεβασμό που αναμέναμε να εισπράξουμε αλλά τελικά δεν παίρνουμε πίσω.
Το πρώτο που πρέπει να σκεφτούμε είναι το κατά πόσο έχει νόημα να ζητάμε από τα παιδιά μας τον σεβασμό. “Εμένα θα με σέβεσαι!” ή ” Τα παιδιά δεν σέβονται τους γονείς τους στην σημερινή εποχή!” ή “Κανένας σεβασμός!Ευχαριστώ πολύ για τον τρόπο σου!”…πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει ή δεν έχουμε ξεστομίσει τέτοιες φράσεις; Και το αποτέλεσμα ποιο είναι; Ένας υπέροχος καβγάς όπου ίσως ειπωθούν πολλές άλλες βαριές κουβέντες που θα μας πικράνουν.
Κάποιες φορές ο σεβασμός λείπει επειδή δεν τον καλλιεργήσαμε βιωματικά μέσα στην οικογένεια. Κάποιες άλλες φορές ο σεβασμός θα χαθεί στιγμιαία σε μια έντονη συναισθηματικά στιγμή με τα παιδιά μας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το να απαιτούμε τον σεβασμό από τα παιδιά μας από μια θέση ισχύος, μας κάνει να φαινόμαστε τουλάχιστον αδύναμοι στα μάτια τους και οδηγεί σε περαιτέρω εντάσεις.
Τα παιδιά μας μαθαίνουν για τον σεβασμό πρωτίστως μέσα από τον αλληλοσεβασμό που δείχνουν οι σύζυγοι μεταξύ τους. Εκεί αποκτούν τις πρώτες εικόνες. Εκεί ακούνε για πρώτη φορά τις λέξεις “Ευχαριστώ!”, “Σε παρακαλώ” κι άλλες τόσες κουβέντες αλλά και πράξεις που υποδηλώνουν σεβασμό. Εκεί μιλάμε σίγουρα και για τον σεβασμό που κερδίζουμε χωρίς καν να μιλήσουμε. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει μέσα σε μια οικογένεια όπου οι γονείς δεν σέβονται πρώτα τον εαυτό τους και έπειτα ο ένας τον άλλο ή όταν εισπράττουν ότι ένα από τα δύο μέλη της οικογένειας κάνει το κουμάντο, όπως συχνά λέμε και ο άλλος απλώς ακολουθεί τότε είναι δύσκολο να κατανοήσει την έννοια του σεβασμού.
Η επικοινωνία σε αυτά τα πλαίσια εμπεριέχει μέσα της και την κατάλληλη οριοθέτηση. Που τοποθετώνται τα όρια ανάμεσα στο συζυγικό ζευγάρι και πως ανταποκρίνονται και οι δύο πλευρες σε αυτά; Τα όρια που σεβόμαστε με τον σύντροφο μας κι εκείνος με εμάς είναι αυτά που κάνουν και το παιδί μας να τα αντιλαμβάνεται ως κάτι θετικό. Κατά αυτό τον τρόπο το ίδιο θα τα υιοθετήσει πολύ πιο αυθόρμητα.
Το να μην έχουμε θέσει σωστά τα όρια στο γάμο μας ή το να έχουμε δώσει στο παιδί μας μια αρνητική εντύπωση για αυτά, μια τέτοια δηλαδή εντύπωση που να το κάνουν να πιστεύει ότι πρόκειται για κάτι που του επιβάλλεται ως τιμωρία με μοναδικό σκοπό την σύνεση και όχι επειδή τα συγκεκριμένα όρια αντιπροσωπεύουν εμάς τους ίδιους ως άτομα όπως και την δική μας οικογένεια ως μοναδική, δεν καλλιεργεί μια στάση σεβασμού.Αντίθετα συχνά μας κάνει ως γονείς να αξιοποιούμαστε ως σάκοι του μποξ από τα παιδιά μας τα οποία αισθάνονται ότι δεν έχουν κανένα λόγο να κάνουν κάτι διαφορετικό από εμάς.
Αυτή είναι η μια όψη του νομίσματος που αφορά σε αυτά που μάλλον δεν είδαμε ή δεν διαχειριστήκαμε καλά εμείς οι ίδιοι νωρίτερα.Όταν κάτι τέτοιο έχει συμβεί και τα παιδιά μας έχουν μεγαλώσει με μια συγκεκριμένη εικόνα ή τους έχει δοθεί η αίσθηση πως ότι κι αν κάνουν είναι αποδεκτό επειδή εμείς είμαστε τα πρόσωπα με τα οποία μπορούν να λένε και να κάνουν ότι θέλουν, τότε τι νόημα έχει να ζητάμε τον σεβασμό τους από μια θέση ισχύος και εξουσίας; Ειδικά στην περίοδο της εφηβείας αλλά και μετέπειτα αυτή είναι μια συχνή τακτική η οποία όμως φέρνει πάντα τα αντίθετα αποτελέσματα.
Ξέρω πόσο σκληρό είναι να νιώθεις ότι δεν εισπράττεις τον απαιτούμενο σεβασμό από τα παιδιά σου αλλά αν όλα τα παραπάνω έχουν πάει όπως έπρεπε και πάλι αισθάνεσαι κενή, τότε να ξέρεις πως δεν πρέπει να ξεχνάς το υπόλοιπο σκληρό κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο μεγαλώνουν και την βαθιά ανάγκη τους να διαχωρίσουν την θέση τους και τον εαυτό τους μέσα σε αυτό. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες τα παιδιά μας είναι πιο πιθανό να απασφαλίσουν και να εκφράσουν τα έντονα συναισθήματα τους απέναντι στα πρόσωπα που εμπιστεύονται περισσότερο, δηλαδή τους γονείς τους. Επίσης βασικό ρόλο παίζει και η ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού. Κάποια παιδιά έχουν πιο έντονο ή επαναστατικό χαρακτήρα από άλλα. Και μέσα σε όλα αυτά υπάρχουν και οι κακές μας στιγμές όπου θα ειπωθούν πράγματα που κανείς δεν εννοούσε.
Το θέμα είναι πως όπως και να έχει, ο σεβασμός αρχικά διδάσκεται μέσα από τις εικόνες που εισπράττει το παιδί μέσα στην οικογένεια. Ταυτόχρονα όμως υπάρχει και αυτός ο δήθεν σεβασμός που συχνά μαθαίνουμε όλοι μας να έχουμε ακολουθώντας διάφορα κοινωνικά στερεότυπα. Για αυτό τον δήθεν σεβασμό θα πρέπει όχι μόνο να μην νιώθουμε απογοήτευση αλλά να αισθανόμαστε καλά που έχουμε την δυνατότητα κάποιες φορές να παραφερθούμε μεταξύ μας ως οικογένεια. Είναι και αυτό κάτι υγιές, αρκεί να μην ακολουθείται από μνησικακία ή αποσιώπηση των καταστάσεων που αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε κατάματα επειδή φοβόμαστε την απογοήτευση ή την αποτυχία μας ως γονείς.
Ο σεβασμός πάει χέρι χέρι με την ανοιχτή επικοινωνία. Δεν είναι κάτι που πρέπει να απαιτούμε ως αντάλλαγμα για τις θυσίες που κάναμε ώστε να είμαστε εκεί στο μεγάλωμα των παιδιών μας. Στο κάτω κάτω ήταν δικές μας θυσίες που προέκυψαν μετά από δικές μας αποφάσεις. Εκεί κρύβεται και το μεγαλύτερο νόημα του σεβασμού που καλλιεργείται φυσικά και σταδιακά μέσα από τα κοινά βιώματα που μοιραζόμαστε με τα παιδιά μας. Ανάμεσα σε όλα αυτά, θα υπάρξουν και στιγμές όπου τα παιδιά μας θα μας στενοχωρήσουν με τον τρόπο τους κι εμείς με τον δικό μας τρόπο αντίστοιχα. Η κατανόηση και η ανοιχτή αγκαλιά που έχουμε ο ένας για τον άλλο είναι πάντα ο τρόπος να επιστρέφουμε στον αλληλοσεβασμό. Αρκεί να μην ξεχνάμε πως σε κάθε περίπτωση τα όρια πρέπει να τίθενται και από τις δύο πλευρές ώστε να καλλιεργείται μια υγιής σχέση μεταξύ γονέων και παιδιών.
Ωστόσο για να μην παρεξηγηθώ, είναι άλλο κομμάτι η οριοθέτηση όπως αυτή διδάσκεται από τους γονείς και άλλο κομμάτι ο σεβασμός ο οποίος αποκτιέται σταδιακά και κυρίως βιωματικά. Σε καμία όμως περίπτωση το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Το αντίθετο! Όπως και να έχει όμως δεν πρέπει να ξεγελιόμαστε, πρόκειται για μια χρονοβόρα διαδικασία με πολλά σκαμπανεβάσματα η οποία σχετίζεται άμεσα και με τις προσδοκίες που μπορούμε να έχουμε αναλόγως της φάσης ζωής και του αναπτυξιακού σταδίου του παιδιού μας.